Na szlaku cysterskim – Bardo

Podróżowanie Szlakiem Cysterskim to nie tylko zwiedzanie klasztorów cysterskich, ale i swoista wyprawa w przeszłość, pełna refleksji nad duchowym życiem blisko natury, tak odległym i odmiennym od tego w obecnych czasach. Zapoznanie się z bogactwem cysterskiego dziedzictwa pozwoli współczesnemu człowiekowi pogłębić wiedzę o europejskich korzeniach i da inspirację “do tworzenia teraźniejszości i przyszłości.

Bardo ze względu na swoje strategiczne położenie, począwszy od wieku X aż po koniec XIII, stanowiło ważny gród na granicy polsko-czeskiej, mający status kasztelani książęcej. Około 1290 r. miejscowość utraciła ten charakter i teren dawnego grodu został kupiony przez ojców cystersów z Kamieńca Ząbkowickiego, którzy już od 1247 r. byli właścicielami tutejszego kościoła-kaplicy. W ten sposób w Bardzie utworzono cysterską prepozyturę.

Już od XIII w. Bardo było ośrodkiem kultu maryjnego związanego z obecnością tu cudownej figurki Matki Boskiej. Sława tego miejsca bardzo szybko wykroczyła poza granice Śląska, przyciągając coraz więcej pielgrzymów, nie tylko z najbliższej okolicy.

W 1299 r. Bardo (Warta) stało się oddzielną parafią prowadzoną przez cystersów z Kamieńca Ząbkowickiego. Około roku 1315 w miejscu kaplicy zamkowej, która znajdowała się na terenie grodu kasztelańskiego, cystersi wybudowali kościół z kamienia, tzw. „czeski”. Rosnąca jednak ciągle liczba wiernych i pątników, a także waśnie narodowe między Niemcami i Czechami doprowadziły w latach 1408-1411 do budowy drugiej, większej świątyni tzw. „niemieckiej”. Oba kościoły oddalone od siebie zaledwie o 1,5 m. wzniesiono w stylu gotyckim. Niedługo jednak posłużyły mieszkańcom, gdyż w 1425 r. w wyniku napaści husyckiej zostały spalone.

Obecny kościół pod wezwaniem Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny wzniesiono w latach 1686-1704 w miejscu, gdzie stały kościoły „czeski” i „niemiecki”. Świątynia uważana jest za jedną z najpiękniejszych budowli barokowych na Dolnym Śląsku. Oprócz Cudownej Figurki Matki Bożej Bardzkiej – najstarszej drewnianej, romańskiej rzeźby na Dolnym Śląsku (figurka pojawiła się w Bardzie prawdopodobnie ok. 1110 r.) na uwagę zasługuje bogato rzeźbiona barokowa ambona z 1698 r., a także obraz w ołtarzu głównym, przedstawiający scenę Nawiedzenia NMP, autorstwa największego malarza śląskiego baroku Michała Willmanna, zwanego „śląskim Rembrandtem”, oraz piękne barokowe organy F. Eberharda z 1759 r.

Przy kościele wznosi się barokowy klasztor zbudowany przez cystersów w latach 1712-1716, gdzie ma swoją siedzibę Muzeum Sztuki Sakralnej, powstałe z inicjatywy obecnych kustoszy sanktuarium – ojców redemptorystów. Zgromadzony zbiór dzieł sztuki podzielono na cztery działy ekspozycji muzealnej: historia Barda, malarstwo, rzeźba oraz rzemiosło artystyczne. Na parterze klasztoru znajduje się także Kaplica Wotywna z bogatym wystrojem i wyposażeniem.

Bazylika Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny

Założenie sanktuarium maryjnego w Bardzie związane jest z obecnością Cudownej Figurki Matki Bożej, eksponowanej dziś w ołtarzu głównym bazyliki, powyżej tabernakulum.

Obecna świątynia pod wezwaniem Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny wzniesiona została w latach 1686-1704 przez prowadzących tutejszą parafię cystersów z Kamieńca Ząbkowickiego w miejscu, gdzie stały wcześniej dwa mniejsze kościoły „czeski” i „niemiecki”. Kościół w Bardzie zaprojektowany prawdopodobnie przez architekta Quadro (dziś nieznanego z imienia), któremu przypisuje się autorstwo świątyni jezuickiej w Nysie, należy do nielicznej grupy świątyń emporowo-bazylikowych, bez kopuły i transeptu. Czteroprzęsłowa nawa, nakryta podzielonym gurtami sklepieniem kolebkowym z lunetami, wydaje się bardzo smukła. Belkowanie jest skromne, lekko przełamane w strefie pilastrów.

Budowla z małymi zmianami zachowała się do naszych czasów. Mierzy 54 m długości, 26 m szerokości i może pomieścić około 5 tysięcy ludzi. Uważana jest za jedną z najpiękniejszych świątyń barokowych na Dolnym Śląsku! Z surową architekturą zewnętrzną kontrastuje bogaty wystrój wnętrza. Oprócz Cudownej Figurki Matki Bożej Bardzkiej – najstarszej drewnianej, romańskiej rzeźby na Dolnym Śląsku, na uwagę zasługuje bogato rzeźbiona barokowa ambona, organy, a także obrazy autorstwa największego malarza śląskiego baroku Michała Willmanna w ołtarzu głównym i dwóch ołtarzach bocznych.

We września 2004 r. kościół w Bardzie podniesiony został do rangi Sanktuarium Metropolitarnego Matki Bożej Bardzkiej Strażniczki Wiary Świętej Diecezji Świdnickiej. W listopadzie 2008 r. świątyni nadano tytuł Bazyliki Mniejszej.

Klasztor Ojców Redemptorystów

Przy kościele wznosi się pocysterski barokowy klasztor zbudowany w latach 1712-1716 w miejscu dawnej drewnianej budowli, która spłonęła w 1711 r. Mieści się tu Muzeum Sztuki Sakralnej, powstałe z inicjatywy obecnych kustoszy sanktuarium – ojców redemptorystów. Na parterze znajduje się Kaplica Wotywna z wieloma świadectwami łask i cudów doznanych za przyczyną bardzkiej Madonny.

Budynek klasztoru, o masywnych kamiennych murach i skrzydle poprzecznym zwieńczonym dwoma barokowymi wieżami, powstał na planie nieregularnego rzutu, zbliżonego kształtem do litery T. Nad portalem wejściowym znajduje się umieszczony tu po 1900 r. herb zakonny redemptorystów z łacińskim napisem Copiosa apud eum redemptio („Obfite u Niego odkupienie”). Obszerne korytarze klasztorne, przykryte sklepieniami żaglastymi na gurtach, zdobią koliste plafony.

W 1807 r., podczas natarcia na twierdzę kłodzką, klasztor był siedzibą siejących spustoszenie wojsk napoleońskich. Stacjonował tu Hieronim Bonaparte, brat Napoleona, dowodzący kampanią.