Łódź – miasto z historią w tle

Łódź z pewnością jest miastem symboli, które łamią wszelkie stereotypy. Jest miejscem mającym do zaoferowania przyjezdnym niezliczone, unikalne atrakcje oraz niepowtarzalną atmosferę. To miasto z duszą, którego magnetyzmowi nikt nie jest w stanie się oprzeć.

Łódź już dawno przestała przypominać szare, przemysłowe miasto. Obecnie to tętniące życiem miejsce, mające do zaoferowania niepowtarzalną atmosferę oraz niezliczone atrakcje w postaci zabytków, ośrodków kulturalnych, naukowych i centrów rozrywki. Wśród nich znajdują się niepowtarzalne w skali kraju i Europy obiekty, które warto odwiedzić w czasie wizyty w Łodzi.

Korzenie Łodzi sięgają prawdopodobnie XII wieku. Pierwsza udokumentowana wzmianka o osadzie pojawiła się jednak dopiero w 1332 r. w przywileju wydanym przez księcia łęczyckiego Władysława. Dokument ten zwalniał od sądownictwa książęcego poddanych dóbr kapituły włocławskiej w ziemi łęczyckiej, w tym również mieszkańców wsi Łodzia.

Wiek XV przyniósł osadzie awans do rangi miasta. Pierwsza lokacja, na prawie magdeburskim, miała miejsce w 1414 r. Ponowna, nadana przez Władysława Jagiełłę, w 1423 r. Przywileje lokacyjne m.in. uwolnienie mieszkańców Łodzi od jurysdykcji władzy państwowej, ustalenie dni targowych oraz jarmarków miały spowodować rozwój gospodarczy miasta. Jednak aż do okresu przemysłowego Łódź przypominała bardziej osiedle wiejskie niż miejskie. Wynikało to z faktu, iż mieszkańcy byli przede wszystkim rolnikami trudniącymi się rzemiosłem tylko dorywczo. W tym okresie centralną część miasteczka wyznaczał rynek oddzielony zabudowaniami od placu kościelnego. To tu (na obecnym Starym Rynku) zbiegały się wszystkie drogi. Zabudowa, w całości drewniana, koncentrowała się wokół rynku, placu i początkowych odcinków dróg. Jedynym obiektem z tego okresu jest modrzewiowy kościół parafialny wzniesiony pośrodku placu kościelnego, od 1888 r. przeniesiony na ulicę Ogrodową.

Żywiołowy rozwój miasta nastąpił dopiero na początku XIX wieku, co związane było z rozwojem przemysłu włókienniczego w Polsce. Decyzję o urządzeniu w Łodzi osady rękodzielniczej podjęto w czasie wizytacji tego obszaru przez prezesa Komisji Województwa Mazowieckiego Rajmunda Rembielińskiego w lipcu 1820 r. Osadę sukienniczą Nowe Miasto wyznaczono w latach 1821-1823 wzdłuż traktu piotrkowskiego. Od tego momentu do Łodzi zaczęli masowo ściągać rzemieślnicy ze Śląska, Nadrenii, Saksonii, Czech, niemieccy przedsiębiorcy i żydowscy kupcy. Najważniejszym elementem Nowego Miasta był centralnie położony ośmioboczny rynek (obecnie Plac Wolności) przecięty regularnym krzyżem ulic wyznaczających kierunki świata.

Od 1824 r., wzdłuż traktu piotrkowskiego i doliny rzeki Jasień, zaczęto urządzać kolejną osadę przeznaczoną dla tkaczy bawełny i lnu – Łódkę. Jako pierwszą wyznaczono strefę przemysłową nad rzeką Jasień skupiającą zakłady mechaniczne – pierwsze manufaktury włókiennicze. Kolonię tkacką usytuowano przy ulicy Piotrkowskiej wzdłuż której wytyczono jednakowe parcele i wzniesiono parterowe domy.

Z czasem, w związku dynamicznie rozwijającym się przemysłem i drastycznie wzrastającą liczbą ludności, w mieście zaczęło brakować wolnych terenów budowlanych i przemysłowych. Dalszy rozwój następował żywiołowo bez nadzoru władz. Parcelowano działki, zajmowano pod budowę tereny użytkowane pierwotnie jako ogrody tkaczy i prządników. Nastąpiła intensyfikacja zabudowy. Znikły parterowe budynki a na nich miejsce pojawiły się wysokie kamienice czynszowe o niskim standardzie wyposażenia. Obok gigantycznych fabryk włókienniczych powstawały pałace oraz eleganckie, fabrykanckie wille, banki, instytucje kultury i oświaty, szpitale. W błyskawicznym tempie rosły wielkie fortuny łódzkich fabrykantów: Poznańskich, Scheiblerów, Geyerów, Grochmanów, Kopischów, Herbstów, Kindermannów, Richterów.

Wybuch I wojny światowej zahamował nienotowany nigdzie indziej na świecie rozwój demograficzny i gospodarczy. Okupujący Łódź Niemcy zniszczyli większość fabryk, zarekwirowano środki transportu i maszyny co unieruchomiło praktycznie cały przemysł. Ponadto Łódź została odcięta od najważniejszego rynku zbytu jakim była Rosja.

W okresie międzywojennym próbowano usunąć zniszczenia, jednak miasto nigdy nie powróciło do dawnej świetności gospodarczej. Podjęto natomiast szereg działań mających na celu rozwój oświaty i kultury. W 1919 r. wprowadzono po raz pierwszy w Polsce program powszechnego nauczania, ponadto założono kilka muzeów (w tym Muzeum Nauki i Sztuki z drugą na świecie galerią sztuki nowoczesnej).

Okupacja niemiecka podczas II wojny światowej przyniosła miastu ponowne straty osobowe i materialne. Wywołane były one nie bezpośrednimi działaniami wojennymi, a świadomą polityką okupanta, polegającą na dążeniu do całkowitej eksterminacji ludności żydowskiej i wywózce polskich mieszkańców z miasta. W 1940 r. na obszarze Bałut i Starego Miasta utworzono getto w którym zamknięto ponad 160 tys. Żydów. Większość z nich, w latach 1942-1944, deportowano i zagazowano w obozach zagłady w Chełmnie nad Nerem i w Oświęcimiu. W ciągu 5 lat wojny Łódź straciła ok. 430 tys. osób tj. 2/3 ludności.

Po wojnie Łódź ponownie stała się „królestwem” przemysłu włókienniczego. Nastąpiła koncentracja produkcji, zlikwidowano setki małych fabryczek włączając je do dużych przedsiębiorstw. Inne gałęzie przemysłu odgrywały drugorzędną rolę.

Zmiany ustrojowe na początku lat 90-tych zmieniły radykalnie sytuacje w mieście. Upadek bloku komunistycznego, pogorszenie stosunków politycznych Polski z b. ZSRR spowodował załamanie rynku. Łódź straciła tradycyjnych odbiorców wyrobów włókienniczych na Wschodzie, a otwarcie rynków dla krajów zachodnich spowodował gwałtowny upadek rodzimego przemysłu. Gigantyczne zakłady, dotychczasowa chluba miasta, nie wytrzymały konkurencji europejskich i azjatyckich producentów. Kryzys gospodarczy spowodował ogromne bezrobocie.

Ostatnie lata, dzięki restrukturyzacji i przemyślanej polityce samorządowej, przyniosły znaczną poprawę sytuacji w mieście. Łódź zaczyna przyciągać coraz więcej zagranicznych inwestorów. Miasto staje się ważnym ośrodkiem logistyczno – transportowym i centrum konferencyjno – kongresowym. Rozwijają się funkcje metropolitalne, a szczególnie sektor bankowości i finansów, szkolnictwa wyższego, handlu i usług tele – informatycznych. Sytuacja ta przekłada się na wygląd miasta. Centrum Łodzi pięknieje. Odnowione kamienice, zagospodarowana ulica Piotrkowska, szereg międzynarodowych imprez odbywających się corocznie w mieście zachęcają do odwiedzin dawnej „Ziemi Obiecanej”.

Łódź przez wiele lat funkcjonowała w powszechnej wyobraźni przede wszystkim jako miasto fabryk i szarej codzienności. Niewiele osób dostrzegało jej walory architektoniczne, krajobrazowe, przyrodnicze i kulturowe. Obecnie sytuacja uległa zmianie.

Turystów przyciągają do Łodzi znakomicie odrestaurowane kamienice i rezydencje przemysłowców – zabytki architektury secesyjnej i eklektycznej, wyjątkowe muzea, a także unikalne na skalę światową zespoły XIX-wiecznej architektury przemysłowej. Wielką atrakcję stanowi Piotrkowska – reprezentacyjna ulica miasta, przy której mieszczą się największe w mieście instytucje, banki, sklepy oraz niezliczone restauracje i puby, dyskoteki, a także antykwariaty, galerie sztuki, kina i inne instytucje kulturalne.

Łódź jest ważnym ośrodkiem gospodarczym, handlowym, kulturalnym, naukowym, oświatowym i medycznym, cenionym za bogate dziedzictwo tradycji i za najnowsze osiągnięcia.

Tu organizowane są imprezy o międzynarodowej renomie: Łódzkie Spotkania Baletowe, Międzynarodowy Festiwal Sztuki Autorów Zdjęć Filmowych „Camerimage”, Festiwal Gór, Sportów Ekstremalnych i Podróży „Explorers Festival”, Międzynarodowy Konkurs Indywidualności Muzycznych im. Aleksandra Tansmana, Konkurs dla Projektantów Ubioru – „Złota Nitka” oraz wiele, wiele innych atrakcji.

Łódź przez wiele lat funkcjonowała w powszechnej wyobraźni jako miasto fabryk i szarej codzienności. Niewiele osób dostrzegało jej walory architektoniczne, krajobrazowe, przyrodnicze i kulturowe.

Niepowtarzalne dziedzictwo materialne dzisiejszej Łodzi jest następstwem wielokulturowej, niebanalnej historii. Przez dziesiątki lat przeplatały się tutaj kultury: polska, żydowska, niemiecka i rosyjska . Dziś możemy podziwiać materialne dowody ich bytności w “Ziemi Obiecanej” , które nadają miastu niepowtarzalny charakter.

Unikalne w skali kraju są zespoły rezydencjonalo – przemysłowe.

Dwa z nich znajdują się na terenie tzw. “Księżego Młyna” i zostały wzniesione przez przemysłowca – Karola Wilhelma Scheiblera. Kolejny, usytuowany jest w centrum miasta i niegdyś należał do konkurencyjnego fabrykanta – Izraela Kalmanowicza Poznańskiego. Obecnie powstaje tam centrum kulturalno – rozrywkowe Manufaktura. Na zespół składały się budynki fabryczne, domy dla zatrudnionych robotników oraz okazała siedziba właściciela. Jednak jak przystało na “Polski Manchester “, bo tak często określa się Łódź, nie są to jedyne zachowane przykłady XIX – wiecznej architektury przemysłowej.

Gdy niewielkie przedsiębiorstwa pionierów łódzkiego przemysłu, zaczęły przeobrażać się w imponujące fortuny, równocześnie powstawały ich okazałe siedziby. W Łodzi znajduje się około 200 willi i pałaców . Odwiedzając miasto nie można pominąć jego symbolu – Pałacu Poznańskiego obecnie siedziby Muzeum Historii Miasta Łodzi (ul. Ogrodowa 15/17). Warto także odwiedzić inne pałace wybudowane przez synów tego fabrykanta. Budynki te obecnie zajmuje Akademia Muzyczna (ul. Gdańska 32) oraz Muzeum Sztuki (ul . Więckowskiego 36), w którym można podziwiać najstarszą w Polsce kolekcję sztuki nowoczesnej. Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa Telewizyjna i Teatralna mieści się w dawnym pałacu Oskara Kohna (ul. Targowa 61/63), natomiast Miejska Galeria Sztuki na swą siedzibę wybrała najpiękniejszą wille secesyjną, niegdyś będącą własnością Leopolda Kindermanna (ul. Więckowskiego 31/33).

Wspominając o wielokulturowej przeszłości miasta nie sposób pominąć zabytków sakralnych. Społeczność żydowska niegdyś licznie zamieszkująca Łódź, wzniosła cztery okazałe synagogi, które bezpowrotnie zostały zniszczone w czasie II wojny światowej. Jedynym świadkiem tamtych tragicznych wydarzeń jest ukryta w podwórzu, niewielka synagoga przy ul. Rewolucji 1905 (nr 28). Warto poświęcić chwilę uwagi cerkwi p.w. św. Aleksandra Newskiego (ul. Kilińskiego 54) czy ewangelicko – augsburskiej świątyni p.w. św. Mateusza (ul. Piotrkowska 283), która dzięki znakomitej akustyce gości koncerty organizowane przez Filharmonię Łódzką. Nieopodal usytuowana jest archikatedra p.w. św. Stanisława Kostki (pl. Archikatedralny) z dominującą nad tą częścią miasta 100 metrową wieżą.

W Łodzi znajduje się także największa w Europie nekropolia żydowska (ul. Bracka). Pierwszy cmentarz tego wyznania powstał przy ulicy przekornie nazywanej Wesołą, jednak nie dotrwał do dzisiejszych czasów. Nowy cmentarz utworzono w 1892 r. Obecnie zajmuje powierzchnię 41 ha, znajduje się tam 180 000 grobów, 65 000 macew. Spoczywają tam m.in. łódzcy przemysłowcy: Poznańscy, Silbersteinowie, Prussakowie, Stillerowie, Jarocińscy oraz rodzice Juliana Tuwima i Artura Rubinsteina. Rozległy obszar zajmuje pole gettowe gdzie pochowano ofiary Litzmannstadt Getto.

Stary Cmentarz – katolicki, ewangelicki i prawosławny (ul. Ogrodowa), powstał w latach 1855-1858. Pochowano tam osoby które przyczyniły się do rozwoju medycyny, kultury i nauki w Łodzi oraz wielkich fabrykantów: Biedermannów, Grohmannów, Geyerów, Kindermannów. Nad obszarem góruje wybudowana w neogotyckim stylu, okazała kaplica – grobowiec rodziny Scheiblerów.

Będąc w Łodzi warto odwiedzić jedyne w Polsce Centralne Muzeum Włókiennictwa i Muzeum Kinematografii. Ciekawe zbiory prezentują także Muzeum Archeologiczno – Etnograficzne oraz Muzeum Tradycji Niepodległościowych wraz z oddziałem Radogoszcz, powstałym na terenie dawnego obozu hitlerowskiego.

Na obszarze miasta znajdują się 33 parki z których 11 jest wpisanych do rejestru zabytków. W niedalekiej odległości od centrum usytuowany jest największy w mieście, liczący sobie 300 ha – tzw. Park na Zdrowiu. Na jego terenie w 1930 r. utworzono pierwszy w Polsce miejski rezerwat przyrody – Polesie Konstantynowskie. Należy również wybrać się do pobliskiego ogrodu botanicznego. Zgromadzona tam kolekcja obejmuje około 3 500 gatunków oraz odmian roślin.

Łagiewniki największy miejski las w Europie. Zajmuje powierzchnię ponad 1200 ha. Na jego terenie można podziwiać barokowy klasztor franciszkanów oraz najstarsze zabytki miasta: dwie drewniane kaplice z 1676 r. i z 1703 r. W jego centrum utworzono rezerwat przyrody, natomiast całość jest częścią Parku Krajobrazowego Wzniesień Łódzkich. Pobliskie stawy w Arturówku są popularnym miejscem letniego wypoczynku łodzian. Zwolennicy kąpieli słonecznych mogą ich zażywać na niewielkiej plaży, natomiast miłośnicy aktywnych form rekreacji wypożyczyć kajak, łódkę lub rower wodny.

źródło: www.cityoflodz.pl