Odkryj podziemia Rzeszowa

Na pograniczu Pogórza Karpackiego i Kotliny Sandomierskiej leży miasto, które głęboko skrywa swoje tajemnice. Odkryć ją można, wędrując 10 metrów w głąb ziemi, gdzie prowadzi Podziemna Trasa Turystyczna „Rzeszowskie piwnice”.

Podobno dawniej była tu osada należąca do Rzecha, która w XI i XII wieku spełniała funkcje obronne. Częste najazdy Tatarów, Szwedów i Sasów spowodowały, że mieszkańcy szukali schronienia w lessowych, umacnianych kamieniem i cegłą piwnicach, które powstawały od XIV wieku. Podczas II wojny światowej w rozbudowanym systemie podziemnych korytarzy chronili się też Żydzi. Dziś jest miejscem turystycznych wypraw dla tych, którzy chcą poznać tajemnice skrywane głęboko pod miastem.

Podziemny system piwnic przypomina małe miasteczko, w którym życie toczyło się równolegle z miejską codziennością ponad piwnicami i łączącymi je korytarzami. Wszystkie prowadziły do studni na Rynku, skąd czerpano wodę. Istniało też tajemne podziemne połączenie miasta z zamkiem. Korytarze, zwane też szyjami, były tak wąskie, że z łatwością można było zabarykadować wejście do piwnicy, nazywanej z języka staropolskiego grubą.

Obecnie Podziemna Trasa Turystyczna „Rzeszowskie piwnice” liczy 369 metrów, 25 piwnic wydrążonych pod płytą Rynku, połączonych 15 korytarzami. W niektórych piwnicach znajdowały się pomieszczenia gospodarcze – sklepy tzw. ziemne, magazyny i zakłady produkcyjne. Łatwiej było uniknąć kradzieży czy pożarów, ale też w niskich temperaturach można było dłużej przechowywać żywność. Niektóre sklepy ziemne funkcjonowały aż do lat siedemdziesiątych XX wieku.

Dziś na odrestaurowanym podziemnym szlaku znajdują się m.in. piwnie Bławatników, Rzeszowskich, Ligęzy, Strzeleckiego, Rzemieślników, piwnica Andrizonowej, Zajezdnia, Rycerska, Miodowa, Ratuszowa, która ciągnie się poza obręb budynku aż do ulicy Słowackiego. Ich nazwy mówią wiele nie tylko o właścicielach, ale również o funkcjach, które dawniej pełniły. Największą z nich jest piwnica złotnika Kochanowicza, a pod najstarszą, ponad 500-letnią kamienicą Rzeszowskich, odkryto fragmenty średniowiecznego pomieszczenia ze sklepieniem krzyżowo-żebrowym, fragmentem posadzki, kamiennym portalem i oknem, co może świadczyć o tym, że kiedyś było to pomieszczenie mieszkalne. W korytarzu łukowym i herbowym zobaczyć można 21 herbów m.in. właścicieli Rzeszowa. Podziemne tunele Nawrockich czy Droga Kupców zostały wzmocnione dodatkowymi sklepieniami, w obawie przed zawaleniem, ponieważ do łączenia kamieni zazwyczaj używano miękkiej zaprawy lessowej, dużo tańszej od cementu.

W podziemiach znaleziono wiele przedmiotów codziennego użytku, jak choćby XIV-wieczne gwoździe, butelka tokajskiego wina czy rewolwer, które dziś wystawione są w gablotach razem z innymi eksponatami przekazanymi przez mieszkańców miasta. Podziemna Trasa Turystyczna wzbogacona jest ekspozycją historyczną z replikami rycerskich zbroi i broni, ceramicznymi przedmiotami, fotografiami Rzeszowa z przełomu XIX i XX wieku. Są tu też nietypowe eksponaty, jak fragment ławki, która wraz z siedzącym na niej mężczyzną zapadła się pod ziemię, w czasach kiedy podziemne tunele zaczynały się powoli osypywać. Na szczęście nikomu nic się nie stało.

Podziemna Trasa Turystyczna „Rzeszowskie piwnice” czeka na turystów, którzy chcieliby poznać stare legendy, ukryte przejścia, i tajemnice skrywane przez relikty historycznych murów.

Źródło: Stanisław Kłos, Rzeszów i okolice, Krosno 2003; Władysław Hennig, Elżbieta Kurowska, Rzeszów; www.rzeszow.pl