Śladami hetmana

O Janie Klemensie Branickim można powiedzieć wiele niepochlebnych rzeczy, ale nie to, że zaniedbał swoje miasto. W Białymstoku znajdziemy wiele wspaniałych zabytków XVIII – wiecznej architektury, które skrywają w sobie historię magnackiego życia.

Polski Wersal

Pałac Branickich nazywany jest często Wersalem Północy.  Trwająca 6 lat przebudowa pod okiem inżyniera m.in. pałacu Krasińskich w Warszawie zaowocowała wnętrzami wykończonymi z barokowym przepychem, na wzór francuskich dworów. Rezydencję zamieszkiwał Jan Klemens Branicki wraz ze swoją żoną Izabelą, siostrą Stanisława Augusta Poniatowskiego. Apartamenty podzielone były na pokoje paradne, paryskie, łazienkowe. Na piętrze jednym z pomieszczeń było też akwarium.  Wśród 178 pomieszczeń znajdowały się bogato zdobione meble, rzeźby, dzieła sztuki. Gościli tu m.in. August II Mocny, Stanisław August Poniatowski, car Paweł I oraz cesarz Józef II, ale też artyści tacy jak Franciszek Karpiński czy Elżbieta Drużbacka. Działał tu również teatr, balet, a nawet orkiestra dworska. Odbudowany po wojnie pałac dziś jest siedzibą Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku.

Część gości zapraszano do Pałacyku Gościnnego, mieszczącego się tuż za ogrodzeniem  pałacu i ogrodów, przy ul. Kilińskiego. Dawniej budynek był pokryty włoskim dachem z facjatką i balkonem, w sam raz dla żony Izabeli. Obecnie w pałacyku odbudowanym w stylu barokowym znajduje się Kancelaria Prezydenta Miasta Białegostoku oraz Urząd Stanu Cywilnego, gdzie w pięknych salach trejażowej i ogrodowej, pary młode składają sobie przysięgi. Nazywany jest też Pałacykiem Ślubów, albo Domem Koniuszego. Przy tej samej ulicy wybudowano w latach 1803-1806 roku Lożę Masońską, gdzie mieści się Książnica Podlaska. Dawniej było to miejsce wozowni Branickich.

Ratusz handlowy

Białostocki ratusz na Rynku Kościuszki nigdy nie był siedzibą władz miejskich, pełnił jedynie funkcje handlowe. Ufundowany przez hetmana Branickiego ratusz został rozebrany przez Rosjan w 1940. Symbol Rzeczypospolitej szlacheckiej miał zostać zastąpiony pomnikiem Stalina, jednak udało się odbudować zniszczoną budowlę w 1953 roku. Dziś mieści się tu Muzeum Podlaskie, które organizuje wystawy sztuki ludowej sakralnej i polskiego malarstwa.

To nie wszystkie ślady magnackiego rodu w Białymstoku. Hetman ufundował również klasztor Zgromadzenia Sióstr Miłosierdzia Św. Wincentego a Paulo, dziś przemianowany na przedszkole prowadzone przez siostry zakonne, również szpital dla bezdomnych, zastąpiony kinem TON. W budynku kina, należącym do parafii Wniebowzięcia NMP jest katolicka księgarnia, a Archiwum Państwowe stworzono z dawnej zbrojowni hetmańskiej – Cekhauzu. Tylko restauracja nie zmieniła do dziś swojej funkcji. Karczma Austeria wciąż serwuje potrawy jako restauracja Astoria.

Branickich pochowano w najstarszej murowanym budynku miasta, późnorenesansowym kościółku farnym, którego budowę rozpoczęto w 1617 r. W tym mauzoleum rodowym Branickich herbu „Gryf” spoczęły w urnach serca Stefana Mikołaja i Jana Klemensa, a w podziemnej krypcie ciało wdowy po hetmanie – Izabeli. W Starym Kościele Farnym zabrzmiały wykonane po raz pierwszy publicznie „Pieśni nabożne” Franciszka Karpińskiego, ze śpiewaną do dziś w polskich domach kolędą „Bóg się rodzi”.

źródło: www.bialystok.pl